Belden Aşağı Mesajlar Nedir? İşyerinde ve Özel Hayatta Sınırlar, Etkiler ve Çözümler
“Belden aşağı mesajlar” veya “cinsel içerikli imalar”, cinsel çağrışım veya cinsellikle ilişkilendirilen, yazılı veya sözlü her türlü iletidir. Bu mesajlar, karşınızdaki kişinin rızası ve ilişkinizin doğası dışında gönderildiğinde, tacizden saldırganlığa kadar uzanan, ilişkilere ve psikolojik sağlığa zarar veren bir davranış haline gelir. Bu makalede, “belden aşağı mesajların” ne olduğunu, neden sorun teşkil ettiğini, yasal ve işyeri bağlamını ve bu tür istenmeyen iletişimle nasıl başa çıkılabileceğini ayrıntılı olarak ele alacağız.
Belden Aşağı Mesajlar: Tanım ve Türler
“Cinsel içerikli imalar” olarak da adlandırılan bu tür iletişim, çok çeşitli şekillerde ortaya çıkabilir. Bazıları açıkça cinsel içerikliyken, diğerleri daha dolaylı ve yoruma açık olabilir. Farklı türleri aşağıdaki gibi kategorize etmek mümkündür:
- Kaba veya müstehcen şakalar ve yorumlar: Bir kişinin fiziksel görünümüne, cinsel yaşamına veya cinsel kimliğine yönelik yapılan, karşı tarafın rahatsız olmasına neden olan sözler.
- Sanal taciz (Siber Zorbalık veya Sanal Cinsel Taciz): Sosyal medya, mesajlaşma uygulamaları veya e-posta yoluyla gönderilen istenmeyen cinsel içerikli fotoğraf, video veya mesajlar.
- Cinsel içerikli imalar: “Sadece arkadaş değil miyiz?”, “Biraz eğlenmek istemez misin?” gibi, cinsel bir niyeti dolaylı yoldan ifade eden sözler.
- Fiziksel teması gerektirmeyen uygunsuz davranışlar: Rahatsız edici bakışlar, ısrarlı bakma veya bir kişiyi rahatsız edici bir şekilde sürekli gözlemleme.
Ne Zaman Bir Mesaj “Belden Aşağı” Olur?
Bir mesajın bu kategoriye girip girmediğini belirleyen en kritik faktör, alıcının rızası ve bu mesajı almak istememesidir. Aynı mesaj, farklı bağlamlarda ve ilişkilerde farklı algılanabilir. Örneğin, samimi bir çift arasında kurulan flörtöz bir diyalog, iş arkadaşları veya yeni tanışan iki insan arasında son derece rahatsız edici ve uygunsuz olabilir.
İşyeri gibi profesyonel ortamlarda ise, bu tür davranışların kabul edilebilir olduğu bir “gri alan” yoktur. Bir çalışanın, patronunun veya iş arkadaşının kendisine cinsel içerikli bir şaka yapmasından rahatsız olması, bu davranışı “belden aşağı” ve muhtemelen yasalara aykırı kılar. Kısacası, sınırları belirleyen, mesajı gönderen değil, alan kişidir.
Belden Aşağı Mesajların Psikolojik ve Sosyal Etkileri
İstenmeyen cinsel içerikli mesajlar, alıcı üzerinde ciddi ve kalıcı psikolojik etkiler bırakabilir. Bu etkiler şunları içerebilir:
- Stres, kaygı ve depresyon: Sürekli olarak rahatsız edici mesajlar almak, kişide kronik stres ve endişeye yol açabilir. Kendini güvende hissetmemek, sosyal ortamlardan kaçınma ve depresif belirtiler görülebilir.
- Özgüven kaybı ve utanç: Mağdur, kendini suçlayabilir veya “yanlış bir şey yaptığı” için bu mesajları aldığını düşünebilir. Bu durum özgüvenin zedelenmesine ve derin bir utanç duygusuna neden olabilir.
- İlişkilerde bozulma: Bu tür mesajlar, güveni zedeler. Mağdur, diğer insanlara karşı güven duymakta zorlanabilir, sosyal ilişkilerinden çekilebilir veya samimi ilişkiler kurmaktan korkabilir.
- İş performansında düşüş: İşyerinde yaşandığında, mağdurun konsantrasyonunu kaybetmesine, işe gitmek istememesine ve verimliliğinin düşmesine yol açabilir.
İşyerinde Cinsel Taciz ve Hukuki Boyut
İşyerinde gönderilen veya söylenen “belden aşağı mesajlar”, yasalara göre cinsel taciz olarak değerlendirilebilir ve ciddi yaptırımları vardır.
Türkiye’deki Yasal Durum:
Türk hukukunda, cinsel taciz hem İş Kanunu hem de Türk Ceza Kanunu kapsamında suç olarak tanımlanmıştır.
- İş Kanunu Madde 24/II-ç: İşçinin cinsel tacize uğraması ve bu durumu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemlerin alınmaması halinde, işçi haklı nedenle derhal fesih hakkına sahiptir. Ayrıca, işverenin işyerinde cinsel tacizi önleyici tedbirleri alması yükümlülüğü vardır.
- Türk Ceza Kanunu Madde 105: “Cinsel taciz” suçunu düzenler. Bir kişiyi cinsel amaçlı olarak taciz eden kimse, şikayet üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Failin mağdur üzerindeki hiyerarşik veya hizmet ilişkisinden kaynaklanan nüfuzunu kullanması halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.
Bu yasalar, işverenlere de sorumluluk yüklemektedir. İşverenler, çalışanlarını cinsel tacizden korumak ve taciz iddialarını ciddiyetle araştırmakla yükümlüdür.
İstenmeyen Mesajlarla Başa Çıkma Rehberi
Eğer siz de bu tür istenmeyen mesajlar alıyorsanız, aşağıdaki adımları izleyerek durumu yönetebilir ve kendinizi koruyabilirsiniz:
1. Sınırlarınızı Net Bir Şekilde Belirleyin (Yazılı veya Sözlü):
- Mesajı gönderen kişiye, davranışından rahatsız olduğunuzu açıkça ifade edin. “Bu tür şakaları komik bulmuyorum ve yapmaya devam etmeni istemiyorum” gibi net bir dil kullanın.
- Yazılı kanıt oluşturmak için mümkünse bu uyarıyı mesaj yoluyla (SMS, e-posta) yapın.
2. Kanıtları Saklayın:
- Size gönderilen tüm rahatsız edici mesajları, e-postaları veya sosyal medya iletişimlerini silmeyin. Ekran görüntüsü alın veya bir dosyada saklayın. Bu, olası bir şikayet sürecinde en önemli deliliniz olacaktır.
3. Güvendiğiniz Birine Durumu Anlatın:
- Yaşadıklarınızı güvendiğiniz bir arkadaşınıza, aile üyenize veya meslektaşınıza anlatın. Duygusal destek almak ve olayları bir başkasının perspektifinden görmek size güç verecektir.
4. Resmi Şikayette Bulunun:
- İşyerinde ise: Durumu İnsan Kaynakları (İK) departmanına veya amirinize bildirin. İşyerinizin “Cinsel Tacizi Önleme Politikası” varsa, bu prosedürü takip edin.
- Yasal süreç: Tekrarlayan, ısrarcı veya tehdit içeren durumlarda, hukuki yollara başvurabilirsiniz. Bir avukatla görüşebilir veya doğrudan savcılığa suç duyurusunda bulunabilirsiniz.
5. Dijital Güvenliğinizi Artırın:
- Sosyal medya hesap gizlilik ayarlarınızı gözden geçirin.
- Tanımadığınız kişilerden gelen mesaj isteklerini kabul etmeyin.
- Gerekirse, sizi rahatsız eden kişiyi engelleyin ve platforma (Instagram, WhatsApp, vs.) şikayet edin.
Mesaj Gönderen Kişi İçin Özeleştiri:
Eğer birine yanlışlıkla veya kasıtsız olarak rahatsız edici bir mesaj gönderdiğinizi düşünüyorsanız:
- Hemen özür dileyin. Samimi ve açık bir şekilde, “Gönderdiğim mesajın seni rahatsız ettiğini fark ettim, bu kesinlikle niyetim değildi, özür dilerim” gibi bir ifade kullanın.
- Açıklamaya veya davranışınızı meşrulaştırmaya çalışmayın. Önemli olan karşınızdaki kişinin ne hissettiğidir.
- Bir daha asla tekrarlamayın. Sınırlara saygı gösterin.